El Dokuma Kilim Yıkama

El dokuma kilimin yapısı

El dokuma kilim, tezgâhta gerilmiş çözgü ipliklerinin arasından renkli atkı ipliklerinin elle geçirilmesiyle dokunan, havsız bir dokumadır. Halıdaki gibi düğüm ve tüy yoktur; desen, atkı ipliklerinin renk değiştirdiği noktalarda oluşur. Anadolu kilimlerinde kırmızı, lacivert, turuncu, sarı ve beyaz tonları, elmaslar, kancalar, eli belinde motifleri ve basamaklı geometrik şekillerle bir araya gelir. Her el dokuma kilim, dokuyanın elinden çıkan benzersiz bir parçadır; desenlerde küçük asimetriler ve renklerde hafif ton farkları görülür.

El dokuma kilimler çoğunlukla yün ipekle değil, yün iplikle dokunur; çözgü yün ya da pamuk olabilir. Boyalar geleneksel olarak bitkisel kaynaklıdır. Kilimler halılardan çok daha ince ve hafiftir; bu yüzden hem yerde hem duvarda hem de koltuk ve sedir örtüsü olarak kullanılabilir.

Renklerin birbirine değdiği dokuma

Kilimde renkli iplikler birbirine doğrudan temas eder. Halıda tüyler arasında küçük bir mesafe vardır; kilimde ise kırmızı bir motifin ipliği, yanındaki beyaz zeminin ipliğine doğrudan dokunur. Bu yapı, kilimi boya akmasına karşı halıdan çok daha hassas kılar. Islak bir kilimde kırmızı boya liften ayrılırsa, hemen yanındaki beyaz alana geçer ve pembe bir gölge bırakır. Bu tür bir akma çoğu zaman kalıcıdır ve kilimin değerini düşürür.

Bu yüzden el dokuma kilim yıkamasının en önemli adımı, boya testidir. Kilimin her renginde, nemli beyaz bir pamukla hafifçe bastırarak boyanın beze geçip geçmediğini kontrol ediyoruz. Kırmızı, bordo ve turuncu tonlar, en çok dikkat ettiğimiz renklerdir.

El dokuma kilimi nasıl yıkıyoruz?

1. İnceleme: Kilimin çözgüsünü, kenarlarını, uçlarını ve varsa onarımlarını kontrol ediyoruz.
2. Boya testi: Her renkte ayrı test yapıyoruz.
3. Toz alma: Kilim tüysüz olduğu için toz alma hızlıdır; dokunun arasındaki ince tozu çıkarıyoruz.
4. Elde yıkama: Kilimi makineye sokmadan, düz bir zeminde, soğuk ya da ılık suyla yıkıyoruz.
5. Boyayı koruyan şampuan: Yüne uygun, nötr bir ürün kullanıyoruz; boyası hassas kilimlerde boyayı sabitleyen bir yöntem uyguluyoruz.
6. Çok kısa ıslaklık: Kilimin ıslak kaldığı süreyi en aza indiriyoruz.
7. Hızlı durulama: Kalıntıyı alırken kilimi gereğinden fazla ıslatmıyoruz.
8. Düz ve hızlı kurutma: Kilimi şeklini koruyarak, güçlü bir hava akımıyla kurutuyoruz.

Kurutma: hız ve düzlük

Kilimde kurutmanın iki amacı vardır: Boyanın akmasını önlemek için kilimi hızla kurutmak ve kilimin şeklini korumak. Islak kilim esner; asılarak kurutulan bir kilim kendi ağırlığıyla uzar ve kenarları dalgalanır. Bu yüzden kilimleri düz bir zeminde, kenarlarını ve köşelerini hizalayarak kurutuyoruz. Hızlı kuruma için güçlü ama ısısız bir hava akımı kullanıyoruz; yüksek ısı yünü çektirir.

Çift yüzlü kullanım

El dokuma kilimlerin çoğu çift yüzlüdür; her iki yüz de kullanılabilir. Kilimi birkaç ayda bir ters çevirmek, aşınmayı iki yüze dağıtır ve güneşin soldurduğu yüzü dinlendirir. Kilimin zemine bakan yüzü de tozu ve nemi toplar; yıkamada her iki yüzü de aynı özenle temizliyoruz.

Kenarlar ve uçlar

Kilimin uzun kenarları, atkı ipliklerinin dönüş yaptığı yerlerdir ve kullanımla aşınır. Uçlarda ise çözgü iplikleri örgüler ya da saçaklar halinde sonlanır. Açılmaya başlamış bir kenar ya da çözülmeye başlamış bir uç, yıkama sırasında büyüyebilir. Bu bölgeleri yıkamadan önce kontrol ediyor, gerekiyorsa önce sağlamlaştırıyoruz. Kalıcı onarım için kenar overloğu ve yün saçak yapımı hizmetlerimizden yararlanabilirsiniz.

Yıllanmış kilimler

Pek çok el dokuma kilim, aileden kalan ya da köylerden toplanmış, yıllarca kullanılmış parçalardır. Bu kilimlerde yün incelmiş, bazı bölgelerde atkı iplikleri kopmuş ve çözgü görünür hale gelmiş olabilir. Yıllanmış kilimleri yıkamadan önce ışığa tutarak zayıf bölgeleri belirliyoruz. Bu kilimleri daha düşük basınçla, daha kısa sürede ve daha nazik hareketlerle yıkıyoruz. Kilimde eski onarımlar varsa, bu onarımlarda kullanılan ipliklerin boyası farklı olabileceği için onları da ayrıca test ediyoruz.

Kilimin motifleri ve renk dengesi

El dokuma kilimlerde motifler, birbirine yakın renklerle değil, güçlü kontrastlarla işlenir: kırmızı bir elmasın içinde beyaz bir kanca, lacivert bir zeminde sarı bir yıldız. Bu kontrastlar kilimi uzaktan bile okunur kılar. Kir biriktiğinde ise kontrast azalır; beyazlar grileşir, sarılar kahverengiye döner ve kilim donuk görünür. Yıkamadan sonra her rengin kendi tonuna dönmesi, kilimin bütün karakterini yeniden ortaya çıkarır. Bu yüzden kilimi yıkarken sadece kiri almayı değil, renkler arasındaki dengeyi korumayı da amaçlıyoruz.

Kilimin altında kalan nem

Kilimler ince olduğu için zeminden gelen nemi kolayca alır. Zemin kat dairelerde, bodrum katlarda ve banyo kapısı önlerinde kullanılan kilimlerde, kilimin altında biriken nem zamanla küf noktalarına ve rutubet kokusuna yol açar. Nem ayrıca kök boyaların yavaş yavaş komşu renklere geçmesine de neden olabilir. Kilimin altına nefes alan bir altlık koymak ve kilimi ara sıra kaldırıp altındaki zemini havalandırmak bu sorunu önler.

Duvar ve sedir kilimleri

El dokuma kilimler sık sık duvara asılır ya da sedir ve koltuk örtüsü olarak kullanılır. Duvar kilimleri havadaki tozu, mutfak buharını ve dumanı toplar; asılı kaldıkları için de bir yönde gerilirler. Sedir ve koltuk örtüsü olarak kullanılan kilimler ise ter, saç yağı ve yiyecek lekeleriyle karşılaşır. Bu kullanımların her biri için kilimin durumunu inceliyor ve yıkamayı buna göre planlıyoruz.

Sık karşılaştığımız sorunlar

Akmış boya

Evde ya da yanlış bir yöntemle yıkanmış kilimlerde, beyaz alanlara yayılmış pembe ya da mavimsi gölgeler görebiliriz. Erken müdahale edilen akmaların bir kısmı özel bir işlemle hafifletilebilir; yıllanmış akmalar ise çoğu zaman kalıcıdır.

Güve

Yün kilimler, özellikle katlanarak saklandıklarında güveye karşı hassastır. Katlama yerlerinde ve kenarlarda güve yeniği sık görülür.

Kayma

İnce ve hafif olan kilimler zeminde kolayca kayar. Kayan kilimin kenarları her adımda bükülür ve hızla aşınır.

Evde bakım

• Kilimin altına mutlaka kaymaz bir altlık koyun.
• Kilimi birkaç ayda bir ters çevirin.
• Süpürürken süpürgeyi saçaklara değil, gövdeye uygulayın.
• Dökülen sıvıyı hemen, ovmadan, kuru bir bezle alın; ıslak bezle silmeyin.
• Kilimi doğrudan güneş alan yerlerden uzak tutun.
• Ara sıra açık havada hafifçe silkeleyin.

Kilimi saklamak

Kilimi uzun süre katlı saklamak, katlama çizgilerinde liflerin kırılmasına yol açar. Kilimi temiz ve tamamen kuru olarak rulo yapın, nefes alan bir örtüyle sarın ve güveye karşı sedir ağacı ya da lavanta kullanın. Nemli ortamda saklanan kilimlerde boya, komşu renklere yavaş yavaş geçebilir; kilimi kuru bir yerde saklayın.

Ne sıklıkla yıkanmalı?

Yerde kullanılan el dokuma kilimleri yılda bir kez, duvarda sergilenenleri birkaç yılda bir yıkatmanızı öneririz. Kilimler tüysüz olduğu için kiri yüzeyde tutar; düzenli silkeleme ve süpürme, yıkama aralığını uzatır.

Ücret ve teslim

El dokuma kilimlerin yıkama ücretini kilimin ölçüsü, boya durumu ve gerektirdiği ek işlemler belirler; teslim alırken sizinle birlikte netleştiriyoruz. Avrupa Yakası'ndaki servis bölgelerimizde kiliminizi adresinizden alıyor ve söz verdiğimiz gün geri getiriyoruz. Makine kilimleri için kilim yıkama, sarma tekniğiyle dokunanlar için sumak kilim yıkama sayfalarımıza bakabilirsiniz.